ZaleszczotekPrzeraża wyglądem, nie boi się większych od siebie przeciwników i mierzy… zaledwie kilka milimetrów.

Zaleszczotek pospolity lub zaleszczotek książkowy (Chelifer cancroides) to powszechnie występujący choć mało znany w opinii publicznej i trudny do spotkania pajęczak. Jest drapieżnikiem. W naturalnym środowisku spotkać go można w lasach, a konkretnie w drzewach z odstającą korą. Tam zimuje lub wyszukuje różne drobne owady, na które poluje. Jest szybki i bardzo waleczny, radzi sobie również z większymi od siebie przeciwnikami, np. z muchą domową. Spotkać go można również w… bibliotekach. Zamieszkuje wśród książek, gdzie żywi się szkodnikami niszczącymi książki (zjadającymi papier). Znany jest wielbicielom starych książek. Spotkać go można również w ulach, gdzie pomaga pszczelarzom w walce z warrozą, przy tym jest nie szkodliwy dla pszczół.

Jest bardzo mały - jego wielkość waha się w granicach 2 – 4,5 mm. Ciało koloru ciemnobrązowego, nogi i szczękoczułki czerwonawe. Nazywany jest również pseudoskorpionem – swoim wyglądem przypomina swojego większego kuzyna jednak nie posiada kolca jadowego na końcu odwłoka. Gruczoły jadowe usytuowane są na końcach szczypiec, które kolejno usytuowane są na szczękoczółkach. To nimi wyłapuje swoje ofiary i później je zjada. Podczas poruszania i polowania rozkłada je szeroko, aby szybciej i łatwiej upolować swoją ofiarę. Zaleszczotki kierują się prawdopodobnie za pomocą dotyku oraz węchu. Rozmnażanie przebiega podobnie jak u skorpionów. Samica składa jaja w torbie lęgowej. Po wylęgnięciu młode zaleszczotki przez pewien czas pozostają pod opieką swojej matki.

Szkodliwy czy nie?

Wielkością i wyglądem na pierwszy rzut można go pomylić z kleszczem. Jednak jest nieco mniejszy, różni się od niego posiadaniem wyraźnych prążków na odwłoku oraz nieco krótszymi odnóżami. Cechą charakterystyczną zaleszczotka są widoczne szczękoczułki (podobne jak u skorpiona), które ułatwiają upolowanie i przytrzymanie ofiary. Pomimo swojego wyglądu jest pożytecznym stworzeniem i jest całkowicie nieszkodliwy dla ludzi.

Pomocnik w walce z warrozą

Ten niewielki skorpion żyje około 4 lat i niestety często jest zabijany w wyniku działań pszczelarza jakim jest chemiczne zwalczanie warrozy. Zaleszczotek działa na zasadzie symbiozy – oba gatunki mają z tego korzyści – pszczoła jest wolna od szkodnika, a on ma pożywienie. Pszczoły nie reagują na zaleszczotka w ulu – tolerują jego obecność. Spotykany jest głównie w górnej części ramek, na dennicach oraz różnego rodzaju łączeniach czy szczelinach. Przemierzają cały ul w poszukiwaniu szkodników, nie czyniąc żadnej szkody pszczołom.

Ten niezwykle pożyteczny owad skutecznie zwalcza warrozę oraz likwiduje larwy barciaka. Ponadto zwalcza wszy, roztocza, larwy niektórych chrząszczy oraz inne drobne owady. Zaleszczotek wyszukuje i atakuje poruszającą się ofiarę. Łapie ją swoimi szczypcami, unieruchamia, a następnie wstrzykuje jad, który paraliżuje szkodnika.

W przypadku warrozy, którą chroni pancerz jad wstrzykiwany jest w jej miękkie części ciała - zwykle od spodu lub przez jej otwór gębowy. Następnie zaleszczotek wprowadza do jej ciała substancję, która rozpuszcza jej wnętrze i wysysa zawartość pozostawiając pusty pancerz i odnóża. Całe zadanie jest czasochłonne - w ciągu 45 min zaleszczotek zjada 1 warrozę w ciągu dnia potrafi ich zjeść aż 9. Sprawniejsze osobniki potrafią jednocześnie zająć trzeba osobnikami – szczypcami przytrzymując dwie ofiary, aby w tym samym czasie wyssać trzecią. Samo „wyssanie” wnętrzności ofiary może trwać około 10 minut, a niekiedy trwa do 1 godziny.

Dawniej często można go było spotkać w starych, drewnianych ulach, gdzie chował się w szczelinach i tworzył tam swoje gniazdo. Przez ostatnie dziesięciolecie został niemal zapomniany. Obecnie mamy różne typy uli począwszy od drewnianych po styropianowe - gdzie również można spotkać tego pożytecznego pajęczaka, choć bardzo rzadko. Niestety zabiegi chemiczne przeciw warrozie, częsta rotacja korpusów (głównie w ulach korpusowych), czy też ich czyszczenie utrudnia zadomowienie się zaleszczotkowi.

Obecnie trwają badania nad wprowadzeniem zaleszczotka jako środka biologicznego i naturalnego wroga warrozy i barciaka.