W ostatnich latach obserwuje się coraz większe zainteresowanie uprawą konopi w województwie podkarpackim. Ponieważ na kwiecień przypada termin siewu konopi warto sobie przypomnieć kilka najważniejszych zasad z zakresu agrotechniki tego gatunku i stosownych, urzędowych pozwoleń na ich uprawę.

Po pierwsze pozwolenie

IMG 1612Zasady uprawy konopi w Polsce reguluje ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii z dnia 29 lipca 2005 r. Dz.U. 179, poz. 1485 zgodnie z którą, zawartość substancji halucynogennych (THC) w odmianach konopi włóknistych uprawianych w naszym kraju nie może przekraczać 0,2%.

Konopie mogą być uprawiane wyłącznie na potrzeby przemysłu włókienniczego, chemicznego, celulozowo-papierniczego, spożywczego, kosmetycznego, farmaceutycznego, materiałów budowlanych oraz nasiennictwa. Uprawa konopi na inne cele jest zgodnie z powyższą ustawą zabroniona.

Chcąc zasiać konopie w danym, roku rolnik musi powiadomić gminę właściwą dla miejsca położenia planowanej plantacji o takim zamiarze w terminie październik – listopad w roku poprzedzającego uprawę. Następnie musi podpisać umowę kontraktacyjną z podmiotem gospodarczym, posiadającym zezwolenie właściwego Urzędu Marszałkowskiego na prowadzenie działalności w zakresie skupu konopi włóknistych lub zgłoszenie do przetwarzania konopi we własnym zakresie na cele określone w ustawie. Po uzyskaniu stosownego zezwolenia wójta lub burmistrza (prezydenta miasta) właściwego dla lokalizacji uprawy, należy zakupić kwalifikowany materiał siewny i zachować etykietę z opakowania nabytych nasion.

Warunki glebowo-klimatyczne.

Konopie są roślinami dnia krótkiego. Warunki klimatyczne są odpowiednie do uprawy konopi na terenie całej Polski. Tymczasem dobór gleb pod ich uprawę nie jest obojętny. Wysokie plony można uzyskać na glebach żyznych, o dobrej strukturze, próchnicznych, bogatych w składniki pokarmowe, łatwo ogrzewających się o uregulowanych stosunkach wodnych i o pH zbliżonym do obojętnego (gleby typu pszenno-buraczanego).

Przedplon i uprawa gleby

Dobrym przedplonem pod konopie są rośliny okopowe, strączkowe i dobrze plonujące zboża. Uprawa roli w jesieni uzależniona jest od rodzaju przedplonu, jednak podstawowym zabiegiem jesiennym jest głęboka (około 30 cm) i dokładnie wykonana orka. Wiosenna uprawa powinna się ograniczyć do spulchnienia wierzchniej warstwy gleby, zniszczenia kiełkujących chwastów i utrzymania gruzełkowatej struktury gleby.

Nawożenie mineralne

W zależności od zasobności gleby w składniki pokarmowe oraz jakości przedplonu, zaleca się przy uprawie konopi włóknistych na nasiona około: 70 kg N/ha, 70 – 100 kg P2 O5/ha, 150 -180 kg K2O/ha.

Na glebach zakwaszonych zaleca się wapnowanie – 1,5 t (gleby lżejsze) - 2,0 t (gleby cięższe) CaO/ha pod podorywkę lub orkę zimową.

Dobór odmian i siew

Konopie są gatunkiem o dużej zmienności i znacznych różnicach biologicznych, morfologicznych i użytkowych. W stanie naturalnym są roślina rozdzielnopłciową, dwupienną i wiatropylną. Rośliny żeńskie są zwane głowaczami, a męskie płaskoniami. W hodowli uzyskano i wprowadzono do uprawy konopie jednopienne, tworzące na tej samej roślinie kwiaty męskie i żeńskie. Pozwoliło to zwiększyć plon surowca i jego jakość.

Obecnie wpisanych do Krajowego rejestru jest 8 odmian polskich konopi (Beniko, Białobrzeskie, Glyana, Henola, Rajan, Tygra, Wielopolskie, Wojko), przy czym 5 pochodzi z hodowli Instytutu Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu. Zarejestrowane odmiany są jednopienne, nie stanowią zagrożenia narkotycznego i są przystosowane do uprawy w warunkach klimatycznych naszego kraju.

Konopie nie są wrażliwe na przymrozki, siew powinien następować pod koniec siewu zbóż jarych tj. trzecia dekada kwietnia. Średnia temperatura 8-10oC, dostateczne nagrzanie gleby eliminuje nadmierne zaniki roślin. Głębokość siewu to 3-4 cm.

Gęstość siewu zależy od kierunku użytkowania: na nasiona 10-15 kg/ha, na słomę 30 kg/ha, na biomasę, celulozę 40-50 kg/ha, na włókno 50-60 kg/ha.

Rozstawa rzędów w uprawach na nasiona kwalifikowane 45-60 cm, a przeznaczeniu na cele przemysłowe 10-11 cm.

Przy plantacjach nasiennych konieczna jest izolacja przestrzenna między odmianami (5000 m).

Pielęgnacja plantacji

50304728 754778104884865 5340788126019223552 nKonopie są konkurencyjne dla chwastów, przy ich uprawie na glebach w dobrej kulturze nie ma potrzeby stosowania herbicydów. W stanowiskach w gorszej kulturze w celu zniszczenia chwastów dwuliściennych bezpośrednio po siewie można zastosować preparat Boxer 800 EC w dawce 3-4 l/ha/ lub w celu zwalczenia chwatów jednoliściennych preparat Fusilade Forte 150 EC w dawce 0,6-1,7 l/ha oraz Trivko 0,75-2,0 l/ha od momentu rozwinięcia się 1-2 pary liści, nie później, niż do fazy rozwoju kwiatostanu.

Na plantacjach nasiennych bardzo korzystnie na rozwój konopi wpływa spulchniająca uprawa międzyrzędowa (gdy nie stosujemy herbicydów).

W uprawie konopi mogą sporadycznie i na pojedynczych roślinach pojawić się szkodniki: pchełka chmielowa, mszyca śliwowo-chmielowa, omacnica prosowianka, błyszczka jarzynówka czy choroby: fuzariozy, szara pleśń, zgnilizna twardzikowa, zaraz gałęzista, choroby wirusowe jednak nie stanowią one większego zagrożenia i w związku z tym nie ma potrzeby ich chemicznego zwalczania.

Z uwagi na obcopylność konopi i jednopienność odmian na plantacjach nasiennych w okresie wegetacji konieczne jest regularne usuwanie osobników męskich (płaskoni) oraz nietypowych pod względem pokroju, roślin przed okresem kwitnienia, których udział obniża plony.

Kwalifikacja plantacji i materiału siewnego

Wytwarzanie materiału siewnego w Polsce, jest objęte z urzędu kontrolą Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa, która polega na sprawdzaniu przestrzegania wymagań obowiązujących w produkcji, przechowywaniu, transporcie i obrocie nasionami.

Przepisy kwalifikacji polowej dotyczące konopi nasiennych są bardzo rygorystyczne i przewidują dwukrotną lustrację każdej plantacji przez inspektora PIORiN.

Pierwszą z nich wykonuje się w okresie tworzenia zawiązków kwiatowych, ale przed pyleniem płaskoni, drugą zaś około 3 tygodnie po pierwszej w celu sprawdzenia usunięcia osobników męskich, które z uwagi na obcopylność konopi są groźne nie tylko dla określonej plantacji, lecz również dla sąsiednich. Stąd konieczna jest izolacja przestrzenna od plantacji innych odmian, samosiewów czy niekwalifikowanych zasiewów.

Końcowym etapem kontroli w oparciu o ocenę polową i laboratoryjną jest uzyskanie pozytywnego świadectwa kwalifikacyjnego, które stanowi podstawę obrotu materiałem siewnym.

Zbiór

Nasiona w kwiatostanach konopi dojrzewają stopniowo od dolnej do górnej części. Optymalny termin zbioru przypada na okres dojrzewania nasion w środkowej części wiechy, gdyż opóźnienie sprzętu powoduje osypywanie się nasion i straty wynikłe m.in. z żerowania ptaków.

Zbiór konopi nasiennych można przeprowadzić jedną z trzech metod.

  1. Zbiór dwufazowy przy użyciu kosiarki ścinającej całe rośliny. Skoszone rośliny dosychają na polu, ułożone w stożki bądź warkocze. W tym czasie dojrzewają także nasiona w górnej części wiech, chroniąc jednocześnie przed osypywaniem się dojrzałych nasion z dolnych części wiechy.
  2. Zbiór dwufazowy przy użyciu kosiarki ścinającej wiechy. Ścięte wiechy powinny być dokładnie wysuszone pod zadaszeniem.
  3. Zbiór jednofazowy kombajnem. Ta metoda wymaga specjalnych ustawień w kombajnie oraz wysokiej dojrzałości nasion.

Po zbiorze nasiona należy dosuszyć, oczyścić, następnie inspektor z Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa, właściwy ze względu na położenie plantacji pobiera próbę na tożsamość odmianową, wilgotność, zdolność kiełkowania, wartość siewną oraz masę tysiąca nasion. Służy to dokonaniu ich ostatecznej oceny kwalifikacyjnej. Po uzyskaniu pozytywnej oceny potwierdzającej przydatność nasion do siewu należy je przechowywać w suchym i przewiewnym pomieszczeniu na pryzmie oraz systematycznie kontrolować ich wilgotność (<10%), która decyduje o utrzymaniu wysokiej wartości materiału siewnego konopi.

Plony nasion na plantacjach nasiennych wahają się od 6-12 dt/ha, a słomy odziarnionej około 80 dt/ha, która można wykorzystać na włókno lub np. przeznaczyć na cele energetyczne (pelety, brykiety).

Program konopny

W ramach realizowanego Programu Konopnego Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu oferuje rolnikom w całym kraju możliwość uprawy polskich odmian konopi na cele nasienne w oparciu o zawartą z Instytutem umowę kontraktacyjną.

W ramach umowy rolnikom zostają zapewnione:

  • wysokiej jakości nasiona odmian należących do IWNiRZ,
  • pomoc w dokonaniu zgłoszeń urzędowych,
  • wsparcie agrotechniczne w całym okresie uprawy,
  • opieka merytoryczna pracowników IWNiRZ,
  • zakup całego plonu według ustalonych cen,
  • możliwość nabycia wiedzy w zakresie upraw, zbioru i przetwórstwa konopi przemysłowych w trakcie organizowanych szkoleń i spotkań indywidualnych.

 

Opracowanie na podstawie literatury:

Katarzyna Sitek

Fotografia:

Katarzyna Bąk