Ubezpieczenie społeczne rolników

Zasady dotyczące podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz opłacania z tego tytułu składek określa ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 90 z późn. zm.)

Ubezpieczenie społeczne rolników (dalej określane mianem „ubezpieczenia”) obejmuje – na zasadach określonych w ustawie o KRUS – rolników i pracujących z nimi domowników oraz pomocników rolnika, którzy:

• mają obywatelstwo polskie lub
• są uprawnieni do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) na podstawie art. 87 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy albo są zwolnieni na podstawie przepisów szczególnych z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę.

W ubezpieczeniu wyodrębnia się ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Zgodnie z ustawą o KRUS:

- przez rolnika – rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych,
a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia;

- przez domownika należy rozumieć – osobę bliską rolnikowi, która:

•  ukończyła 16 lat,
• pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
• stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy;

- przez pomocnika rolnika – rozumie się osobę pełnoletnią, z którą rolnik zawarł umowę o pomocy przy zbiorach, o której mowa w art. 91a ustawy o KRUS.

Rodzaje ubezpieczeń przewidzianych w ustawie o KRUS

Ustawa o KRUS przewiduje 2 rodzaje ubezpieczenia:

• z mocy ustawy o KRUS albo
• na wniosek zainteresowanej osoby lub rolnika, na którego rachunek ta osoba pracuje.

Ubezpieczenia obowiązkowe

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o KRUS – ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu
i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

- rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej
1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny;

- domownik rolnika, o którym mowa wyżej,

- jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu bądź nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń
z ubezpieczeń społecznych.

Ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy pomocnik rolnika, wyłącznie w zakresie ograniczonym do jednorazowych odszkodowań
z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci wskutek wypadku przy pracy rolniczej bądź rolniczej choroby zawodowej, zwanych dalej „jednorazowymi odszkodowaniami wypadkowymi”.

Ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy:

1. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny;
2. domownik rolnika, o którym mowa wyżej;
3. osoba pobierająca rentę strukturalną współfinansowaną ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;
4. małżonek osoby wskazanej w pkt 3, jeżeli renta strukturalna współfinansowana ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej lub ze środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich wypłacana jest ze zwiększeniem na tego małżonka.

Przepisy ustawy o KRUS dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje
w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym.

Ubezpieczenie dobrowolne

Ubezpieczeniem rolniczym dobrowolnym, czyli na wniosek, mogą być objęte osoby, które nie spełniają warunków do podlegania temu ubezpieczeniu z mocy ustawy, a jednocześnie działalność rolnicza jest dla tych osób źródłem utrzymania.

Powyższa zasada odnosi się zatem do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne, którego powierzchnia obejmuje obszar użytków rolnych nie większy niż 1 ha przeliczeniowy, a także do małżonka rolnika lub domownika, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom społecznym
z innego tytułu albo nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty.

W myśl postanowień art. 7 ust. 2 ustawy o KRUS ubezpieczeniem wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim na wniosek obejmuje się innego rolnika lub domownika, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania, a także osobę, która, będąc rolnikiem, przeznaczyła grunty prowadzonego gospodarstwa rolnego do zalesienia na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

W odniesieniu do ubezpieczenia emerytalno-rentowego mogą nim być objęte – na zasadzie dobrowolności (na wniosek) – następujące osoby:

- inny rolnik lub domownik, który podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu

i macierzyńskiemu w pełnym zakresie, jeżeli złożono wniosek o objęcie go ubezpieczeniem emerytalno-rentowym;

- osoba, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, nie nabywając prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia, jeżeli podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 12 lat i 6 miesięcy;

- osoba pobierająca rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy jako rentę okresową;

- osoba pobierająca rodzicielskie świadczenie uzupełniające, o którym mowa w ustawie
z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym – do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o KRUS;

- osoba, która podlegała ubezpieczeniu jako rolnik lub domownik i zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej bądź pracy w gospodarstwie rolnym w związku z nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy
z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, albo zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przez okres pobierania tego świadczenia, albo zasiłku – do uzyskania 25-letniego okresu ubezpieczenia emerytalno-rentowego, o którym mowa w art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o KRUS.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o KRUS emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres 25 lat.

Wysokość składki emerytalno-rentowej uzależniona jest od wielkości prowadzonego gospodarstwa rolnego:

• do 50 ha przeliczeniowych – opłaca składkę na ubezpieczenie w wysokości podstawowej,
• do 100 ha przeliczeniowych – opłaca dodatkową składkę miesięczną na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, w wysokości 12% emerytury podstawowej,
• powyżej 100 ha przeliczeniowych do 150 ha przeliczeniowych – opłaca dodatkową składkę miesięczną na ubezpieczenie emerytalno-rentowe,
  w wysokości 24% emerytury podstawowej,
• powyżej 150 ha przeliczeniowych do 300 ha przeliczeniowych – opłaca dodatkową składkę miesięczną na ubezpieczenie emerytalno-rentowe,
  w wysokości 36% emerytury podstawowej,

• powyżej 300 ha przeliczeniowych opłaca dodatkową składkę miesięczną
na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, w wysokości 48% emerytury podstawowej.

Termin płatności składek jest kwartalny i przypada w ostatnim dniu pierwszego miesiąca danego kwartału, tj.:

• 31 stycznia za I kwartał,
• 30 kwietnia za II kwartał,
• 31 lipca za III kwartał,
• 31 października za IV kwartał.

Oprac. Beata Kąkol

PODR Boguchwała

Źródło: www.gov.pl

Podstawa prawna:

- Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2024 poz. 90)

- Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r. poz. 1155)