W ofercie ubezpieczeniowej dla rolnictwa funkcjonuje wiele rodzajów ubezpieczeń, jednak należy pamiętać, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnicy podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom, a mianowicie:
1. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników (OC) z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego.
Rolnicy prowadzący gospodarstwa o powierzchni przekraczającej 1 ha użytków rolnych muszą pamiętać o ważnym obowiązku – wykupieniu polisy odpowiedzialności cywilnej (OC) rolnika. Nie ma znaczenia, czy rolnik prowadzi aktywną produkcję, czy ziemia chwilowo leży odłogiem. Liczy się sam fakt posiadania gospodarstwa powyżej 1 ha.
To ubezpieczenie nie dotyczy maszyn czy pojazdów, ale samej działalności w gospodarstwie i ma kluczowe znaczenie w razie szkód wyrządzonych osobom trzecim.
Podstawą prawną jest art. 4 ust. 2 ustawy z 23 października 2023 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 2500). Ustawa ta określa zasady zawierania i wykonywania umów obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej rolnika, a także sposób kontroli spełnienia obowiązku zawarcia tej umowy oraz konsekwencje jego niespełnienia.
Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników chroni nie tylko samego właściciela gospodarstwa, ale również każdą osobę pracującą w nim w okresie trwania polisy. Ochrona działa wtedy, gdy wyrządzona zostanie szkoda osobie trzeciej – czyli komuś spoza gospodarstwa. Chodzi m.in. o sytuacje, w których:
Natomiast zakład ubezpieczeń nie pokryje szkód:
Umowę OC rolnika zawiera się na minimum 12 miesięcy. Po tym czasie następuje automatyczne odnowienie na kolejne 12 miesięcy – z mocy prawa, bez potrzeby składania dodatkowych oświadczeń.
Automatyczne wznowienie nie nastąpi jednak m.in. w przypadku:
Jeśli rolnik nie chce przedłużenia umowy, wystarczy złożyć wypowiedzenie. Aby umowa nie uległa automatycznemu wznowieniu wystarczy najpóźniej na jeden dzień przed upływem okresu 12 miesięcy, na jaki umowa została zawarta nadać list z wypowiedzeniem ‒ będzie tu decydowała data stempla pocztowego.
Za brak aktualnego ubezpieczenia OC grożą kary. W 2026 r. wysokość sankcji wzrosła. Kara za brak obowiązkowego OC rolnika jest bowiem bezpośrednio powiązana z minimalnym wynagrodzeniem za pracę. Od 1 stycznia 2026 r. płaca minimalna wynosi 4806 zł brutto, dlatego opłata za brak ubezpieczenia to jedna dziesiąta tej kwoty – 480 zł.
Kara nakładana jest przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Organ ten może przeprowadzać kontrole m.in. na podstawie danych z rejestrów oraz informacji przekazywanych przez gminy.
Warto pamiętać, że opłata za brak OC to jedno. Jeśli w tym czasie dojdzie do wypadku, Fundusz wypłaci odszkodowanie poszkodowanemu, a następnie będzie dochodził zwrotu całej kwoty od nieubezpieczonego rolnika.
Do kontroli spełnienia obowiązku zawarcia umowy OC rolnika uprawnieni są również:
2. Ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego.
Ubezpieczenie budynków gospodarstwa rolnego jest obowiązkowe, jeśli powierzchnia gospodarstwa wynosi więcej niż 1 ha lub działalność jest prowadzona na mniejszym obszarze użytków i gruntów, ale stanowi dział specjalny w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Jeśli gospodarstwo zajmuje mniej niż 1 ha, można dobrowolnie ubezpieczyć dom mieszkalny wraz z budynkami gospodarczymi na terenie posesji.
Obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolniczych dotyczy obiektów budowlanych, które wchodzą w skład gospodarstwa rolnego i spełniają poniższe wymagania:
Ochroną ubezpieczeniową można objąć również budynki gospodarcze w budowie.
Ochronie nie podlegają:
Ponadto ubezpieczyciel może wykluczyć spod ochrony:
Ubezpieczenie rolne może nie obejmować ochroną również:
UFG (Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny) i PBUK (Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych) podaje 13 zdarzeń losowych, które muszą być objęte ochroną w ramach ubezpieczenia budynków gospodarstwa rolnego.
Firmy ubezpieczeniowe mogą oferować ubezpieczenie budynków rolniczych w dwóch wariantach: podstawowym, którego zakres odpowiada przepisom ustawy oraz rozszerzonym, który zawiera dodatkową ochronę na wypadek innych ryzyk.
Zakład ubezpieczeń nie odpowiada za szkody, które powstały wskutek:
Spod ochrony wykluczone są również szkody górnicze w rozumieniu prawa geologicznego
i górniczego.
W umowach ubezpieczenia budynków ważne jest prawidłowe oszacowanie ich wartości. Sumę ubezpieczenia ustala się osobno dla każdego obiektu. Do wyboru są dwie wartości: nowa i rzeczywista.
Jeśli ustala się sumę ubezpieczenia na podstawie wartości nowej, czyli odtworzeniowej, to oznacza, że suma będzie równa wartości budynku w stanie nowości. Ta opcja jest dostępna dla budynków nowych i takich, których stopień zużycia technicznego nie przekracza 10% w dniu zawarcia umowy.
Jeśli szacunek opiera się na wartości rzeczywistej, to oznacza, że suma ubezpieczenia będzie równa wartości budynku w stanie nowym pomniejszonej o stopień zużycia technicznego, czyli będzie niższa od wartości odtworzeniowej. W efekcie maksymalna wysokość odszkodowania za szkodę całkowitą z polisy będzie niższa i nie wystarczy na zbudowanie takiego samego budynku od podstaw.
Umowę podpisuje się na 12 miesięcy, ale ubezpieczyciel może zaoferować opłacanie składki w ratach.
W obowiązkowym ubezpieczeniu budynków gospodarstwa rolnego stosuje się zasady podobne do przepisów regulujących obowiązkowe OC samochodu. Jeśli na koniec umowy ubezpieczenia rolnik zechce podpisać umowę z innym zakładem, musi pamiętać o wypowiedzeniu polisy najpóźniej na dzień przed jej zakończeniem. Inaczej zostanie automatycznie przedłużona na kolejne 12 miesięcy.
Umowa ubezpieczenia budynków rolniczych może wygasnąć przed upływem 12 miesięcy, np. z chwilą, kiedy użytki i grunty, na których jest położony budynek rolniczy, tracą charakter gospodarstwa rolnego.
Za brak obowiązkowego ubezpieczenia budynków gospodarstwa rolnego grozi kara. Według art. 88 ust. 2 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, kara finansowa jest równa wysokości 1/4 minimalnego wynagrodzenia za pracę, czyli od 1 stycznia 2026 roku 1.200 zł.
3. Ubezpieczenie upraw
Każdy rolnik, który pobiera dopłaty bezpośrednie, ma obowiązek ubezpieczenia co najmniej połowy swoich upraw. Należy wykupić polisę od minimum jednego ryzyka obowiązkowego, czyli:
Obowiązek ten wynika z ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich.
Możliwe jest otrzymanie dofinansowania z budżetu państwa nawet do 65% składki polisy ubezpieczeniowej chroniącej uprawy rolne. Aby otrzymać dopłatę, towarzystwo ubezpieczeń nie może zaproponować składki, która przekroczy 9% sumy ubezpieczenia. W sytuacji, gdy uprawy prowadzone są na użytkach rolnych klasy V i VI próg zostanie podniesiony odpowiednio do 12% i 15%.
Z finansowania części składki z budżetu państwa może skorzystać zarówno rolnik będący osobą fizyczną, jak i spółki z o.o. i inne osoby prawne, a także instytucje, które nie mają osobowości prawnej. Do takich jednostek należą np. stowarzyszenia.
Przedmiotem ubezpieczeń dotowanych są uprawy rolne, które znajdują się na terenie naszego kraju. Umowa ubezpieczenia obejmuje plon główny.
|
Rodzaj uprawy |
Plon główny |
|
Zboża |
Ziarno |
|
Rzepak i rzepik |
Nasiona |
|
Drzewa i krzewy owocowe |
Owoce i nasadzenia |
|
Truskawki |
Owoce i nasadzenia |
|
Buraki cukrowe |
Korzenie buraka |
|
Kukurydza przeznaczona na paszę |
Kolby i nadziemne części rośliny |
|
Kukurydza przeznaczona na ziarno |
Ziarno |
|
Ziemniaki |
Bulwy |
|
Warzywa gruntowe |
Części warzyw gruntowych przeznaczonych do konsumpcji |
|
Chmiel |
Szyszki |
|
Tytoń |
Liście |
|
Rośliny strączkowe |
Nasiona |
W 2026 r. maksymalne sumy ubezpieczenia do 1 ha upraw rolnych wynoszą:
Rolnik otrzyma również 65 proc. dopłaty do ubezpieczenia zwierząt gospodarskich (bydła, koni, owiec, kóz, drobiu i świń) od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcie się ziemi, lawinę oraz w wyniku uboju
z konieczności.
Maksymalne sumy ubezpieczenia do 1 sztuki zwierzęcia wynoszą:
Brak posiadania obowiązkowego ubezpieczenia upraw rolnych skutkuje karą w wysokości 2 euro za każdy nieubezpieczony hektar. Wysokość takiej opłaty ustalana jest na podstawie kursu średniego, ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski.
Opłatę karną wnosi się na konto gminy, w której mieszka dany rolnik lub ma siedzibę.
Kary nie mogą być stosowane wobec rolników w przypadku, gdy ten nie podpisze umowy obowiązkowego ubezpieczenia z powodu otrzymania pisemnej odmowy przez co najmniej dwa zakłady ubezpieczeń, które zawarły z ministrem rolnictwa umowy w sprawie dopłat.
Polisy dotowane z budżetu państwa mogą obejmować ubezpieczenie obowiązkowe oraz ubezpieczenie dobrowolne.
Rolnik ma obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia upraw z towarzystwem, które podpisało z Ministrem Rolnictwa umowę w sprawie dopłat.
Na podstawie ustawy z 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawarł z ośmioma zakładami ubezpieczeń umowy w sprawie stosowania w 2026 r. dopłat ze środków budżetu państwa do składek ubezpieczenia upraw rolnych lub zwierząt gospodarskich, tj. z:
1. SGB-Bank S.A. (oraz zrzeszone Banki Spółdzielcze),
2. Bank Polskiej Spółdzielczości S.A. (BPS) (oraz zrzeszone Banki Spółdzielcze),
3. BNP Paribas Bank Polska S.A.,
4. Credit Agricole Bank Polska S.A.,
5. Bank Polska Kasa Opieki S.A. (Bank Pekao S.A.),
6. Erste Bank Polska S.A.
7. Bank Spółdzielczy w Brodnicy,
8. Krakowski Bank Spółdzielczy.
4. Ubezpieczenia OC pojazdów i maszyn rolniczych
Używanie pojazdów mechanicznych i niektórych maszyn nakłada obowiązek zwany „ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych”. Z mocy prawa do tych ostatnich zalicza się pojazdy samochodowe, ciągniki rolnicze i przyczepy, a także pojazdy wolnobieżne, ale z wyłączeniem tych, będących w posiadaniu rolników i użytkowanych
w związku z prowadzeniem gospodarstw rolnych.
Właściciele ciągników są zobowiązani do zakupu rocznej polisy OC. Nawet jeśli nie mają własnego gospodarstwa, ale posiadają zarejestrowany taki pojazd, prawo zobowiązuje ich do jego ubezpieczenia. Polisa OC jest zabezpieczeniem przed szkodami, jakie kierowca ciągnika może wyrządzić przez błędy popełnione podczas jego prowadzenia. Pojazdy te nie przemieszczają się wyłącznie po polach lub drogach niepublicznych. Ryzyko wypadku istnieje zawsze, a w tym przypadku jest ono większe, bo traktory są duże, poruszają się wolno i stwarzają wiele zagrożeń.
Nie ma odstępstw od tej zasady. Jeśli rolnik nie używa ciągnika przez cały rok, tylko przez kilka miesięcy, to i tak musi zakupić polisę roczną. Traktor jest bowiem traktowany jako odrębna kategoria i nie podlega takim przepisom, jak np. o pojazdach wolnobieżnych. Ubezpieczenie ciągnika rolniczego trzeba wykupić najpóźniej w dniu jego zarejestrowania i nie później niż przed wprowadzeniem go do ruchu. Takie same zasady obowiązują w przypadku przyczep rolniczych oraz przyczep specjalistycznych np. beczki asenizacyjne, rozrzutniki obornika.
Wyjątkiem są tzw. pojazdy wolnobieżne, czyli takie pojazdy silnikowe, których konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 25 km/h i nie ma możliwości, by poruszały się szybciej.
Tę definicję, w praktyce, spełniają takie maszyny rolnicze, jak: kombajny zbożowe, samojezdne kosiarki, opryskiwacze czy sieczkarnie. Ponadto zalicza się tu rozmaite maszyny leśne i budowlane oraz wózki transportowe. Wszystkie one mogą poruszać się po drogach publicznych bez rejestracji.
Pojazdy wolnobieżne rolnik ma obowiązek ubezpieczyć jedynie wówczas, gdy zamierza poruszać się nimi po drogach publicznych. Jeżeli maszyna wykorzystywana jest tylko przez niewielką część roku, to można wykupić OC krótkoterminowe.
W OC rolników sankcja finansowa za brak polisy to równowartość 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Przykładowo, w 2026 r. będą stosowane kary w następującej wysokości:
Samochody osobowe:
Samochody ciężarowe, ciągniki samochodowe, autobusy:
Pozostałe pojazdy:
OC rolników – 480 zł (470 zł)
Ubezpieczenia dobrowolne
Oprócz ubezpieczeń obowiązkowych, na rynku jest dostępna szeroka paleta ubezpieczeń dobrowolnych, które nie są dofinansowywane z budżetu państwa, ani ze środków unijnych,
a całość kosztów ponosi rolnik.
Do najpopularniejszych form ubezpieczeń dobrowolnych należą:
- ubezpieczenie budynków oraz mienia ruchomego,
- Agrocasco,
- ubezpieczenie pasiek,
- ubezpieczenia hodowli ryb,
- ubezpieczenie drobiu,
- ubezpieczenie zwierząt futerkowych,
- ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków,
- ubezpieczenie upraw,
-ubezpieczenie zwierząt gospodarskich od padnięcia i uboju z konieczności,
- pomoc informatyczna.
W ramach ubezpieczenia dobrowolnego mienia w gospodarstwie rolnym istnieje możliwość ubezpieczenia:
Oprac. Beata Kąkol
PODR w Boguchwale
Źródło: www.rf.gov.pl
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich
Ustawa z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich oraz ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 października 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych - Dz.U. 2023 poz. 2500
Ustawa z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz.U. 2024 poz. 1836).
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 listopada 2025 r. w sprawie maksymalnych sum ubezpieczenia dla poszczególnych upraw rolnych i zwierząt gospodarskich na 2026 r.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 listopada 2025 r. w sprawie wysokości dopłat do składek z tytułu ubezpieczenia upraw rolnych i zwierząt gospodarskich w 2026 r.