bip_logo

HOTEL PODR Boguchwała

Agroturystyka

Gospodarstwa agroturystyczne



















Przydatne linki

podrtv1

YouTube
JAK ZROBIĆ DOBRĄ KISZONKĘ Z KUKURYDZY LUB SIANOKISZONKĘ Z TRAW? (cz.1 ) PDF Drukuj

Spotykając się z rolnikami przy okazji różnych szkoleń rolniczych często się słyszy pytania: jak sporządzić dobrą kiszonkę? co decyduje o jakości kiszonki? jak rozpoznać optymalny termin zbioru kukurydzy i trawy? w jakim stopniu rozdrobnić zebraną roślinę? czy może pozostawić dłuższe i grubsze cząstki?, jak zapobiec zagrzewaniu się kiszonki?

Przed odpowiedzią na wszystkie te pytania warto raz jeszcze przypomnieć, że dobrze sporządzona kiszonka, o wysokiej wartości pokarmowej i jakości zapewnia prawidłowe żywienie krów, które mogą wykazać się wysoką wydajnością mleka
i dobrymi wskaźnikami rozrodu.
Co decyduje o jakości kiszonki sporządzonej z całych roślin kukurydzy?
Oto kilka pytań, które należy postawić przed przystąpieniem do jej sporządzania:
Co kisimy?
Jak kisimy?

Jak wybieramy kiszonkę z silosu czy pryzmy?

Chociaż dobór odmiany kukurydzy jest bardzo istotny dla jej plonów, w praktycznym żywieniu krów równie ważnymi czynnikami, a często najważniejszymi są:

termin zbioru

wysokość ścinania

podatność na zagrzewanie

obecność mitotoksyn , czyli produktów działania pleśni.

Materiał kiszonkowy pochodzący z roślin nawet najlepszej odmiany można „zepsuć” przez niewłaściwy termin zbioru, czy złe sporządzenie silosu czy pryzmy. Olbrzymie starty następują przez niestaranne wybieranie kiszonki z silosu.

Termin zbioru - o nim powinna decydować nie data, a faza wzrostu rośliny. Coraz częściej termin zbioru ustala się na podstawie zawartości suchej masy
w zebranej zielonce. Jeszcze do niedawna za optymalny termin zbioru kukurydzy uważano ten, w którym linia mleczna w ziarniaku znajdowała się na wysokości 2/3 ziarniaka. W tej metodzie termin zbioru ocenia się po przełamaniu na połowę kilkunastu ( 10- 15 ) kolb ( za profesorem Zygmuntem Maciejem Kowalskim profesorem UR w Krakowie).

Najlepiej gdy zbiór kukurydzy odbywa się kiedy zawartość suchej masy wynosi
35-37%. Wtedy kiszonka nie jest ani za sucha, ani za wilgotna. To właśnie zawartość suchej masy jest najlepszym wskaźnikiem optymalnego terminu zbioru kukurydzy, Można ją oznaczyć zbadać domowym sposobem przy użyciu kuchenki mikrofalowej, szklanki wody i 100g reprezentatywnego materiału.

Optymalny moment zbioru kukurydzy na kiszonkę to faza woskowo-szklista,

a nie jak propagowana w latach ubiegłych mleczno-woskowa. Dzięki temu uzyskujemy większą wartość energetyczną, bo taki materiał zawiera więcej skrobi.

W sytuacjach wyjątkowych takich jak:
-brak odpowiednich maszyn do zbioru w fazie woskowo-szklistej,

- kończące się zapasy kiszonki w gospodarstwie co zmusza rolnika do wcześniejszego zbioru dopuszczalne jest kiszenie materiału bardziej mokrego ( około 30% suchej masy).Takie kiszenie należy jednak traktować jako konieczność, a nie regułę. Kiszonki z materiału zbyt wilgotnego mają niską wartość energetyczną i nadają się dla jałówek i krów zasuszonych. Są również kwaśne i dlatego mniej chętnie pobierane przez krowy. Z kolei zbyt sucha zielonka (35-40% s.m.) np. w wyniku suszy, jest trudna do ubicia i często się zagrzewa. Niestety, często również pleśniej. Jeżeli zielonka jest zbyt sucha dobrym sposobem wg profesora Kowalskiego jest wlewanie do niej wody: do 1 tony można wlać nawet 200 litrów wody.
Wysokość cięcia
- optymalna to 30-40 cm od powierzchni gleby. Zyskuje się wówczas wyższą wartość energetyczną. Zapobiega się wtedy zanieczyszczeniu ziemią i grzybami. Taka kiszonka charakteryzuje się wyższą strawnością i jest chętniej zjadana przez krowy.

Zagrzewanie się kiszonek –kiszonki zagrzane są niechętnie zjadane przez krowy maja również niższą wartość pokarmową. Aby zapobiec temu procesowi kiszonkę należy dobrze ubić i szczelnie okryć folią Jest to podstawowa zasada przy jej sporządzaniu. Owszem można stosować biologiczne dodatki do zakiszania takie jak: POLMASIL, POLMAZYM, ale nie jest to tani sposób i jeżeli mamy nieszczelne, źle ubite silosy, ich stosowanie nie przyniesie żadnego efektu.

Co to znaczy dobrze ubita kiszonka? Mówiąc obrazowo zielonka jest dobrze ubita jeżeli w 1m sześciennym mieści się od 640-650 kg masy zielonej, i jeśli ma ona około 35% suchej masy. Kiszonki źle ubite , zbyt suche są niestabilne tlenowo. Ponadto, kiszonki dobrej jakości mają dużo kwasu mlekowego i łatwiej się psują. Takie kiszonki nie są kwaśnie bo mają mało kwasu octowego. To właśnie „słaby” kwas mlekowy bardzo pożądany w procesie kiszenia, a z drugiej strony mało kwasu octowego, powodują, że kiszonki psują się gdy dostanie się do nich powietrze. Na przykład w czasie niestarannego wybierania. Pamiętajmy, że kwas mlekowy nie jest grzybobójczy, w przeciwieństwie do kwasu octowego. Kukurydza świetnie kisi się sama. Owszem można stosować biologiczne dodatki do zakiszania, ale one nie poradzą sobie z toksycznymi grzybami i nie jest to tani sposób. Dlatego jeśli silos

z kiszonką najpierw został źle ubity, a potem kiszonka jest niestarannie wybierana , dochodzi do rozprzestrzeniania się grzybów i pojawiania się szkodliwych mikotoksyn. Gdy kiszonka się zagrzewa to można opryskiwać silos po każdym wybraniu kwasem propionowym (dostępnym na rynku) zwłaszcza w miesiącach ciepłych tj.: kwietniu, maju, lipcu czy sierpniu. Kwas propionowy nie jest tani i jest to spory wydatek, ale może się to opłacać.

Robiąc kiszonkę z kukurydzy szczególną uwagę należy zwracać na jej rozdrobnienie Wg profesora Kowalskiego kukurydza na kiszonkę z przeznaczeniem dla krów musi być maksymalnie rozdrobniona. Jeżeli kawałki kiszonki będą grube , bakterie w żwaczu krowy będą potrzebowały więcej czasu i energii na to, żeby ją strawić.

Najnowsze zalecenia dla hodowców bydła :- kukurydzę należy ciąć jak najdrobniej nawet poniżej 1 cm.

Bez dyskusyjna pozostaje sprawa rozdrabniania ziarniaków kukurydzy. Ziarniaki muszą być zgniecione, nie tylko naruszone. Z prostej przyczyny. Krowy
w szczycie laktacji jedzą nawet do 30kg suchej masy, czyli dużo więcej niż to było parę lat temu, dlatego ziarno musi być rozdrobnione. To jest bardzo ważne. Należy pamiętać, że już na początku zbioru kukurydzy na kiszonkę powinno się kontrolować rozdrobnienie masy, a zwłaszcza ziarniaków . Można to sprawdzić prostym sposobem. Na białą kartkę wsypać kilogram pociętej kukurydzy i dobrze się jej przyjrzeć. Jeśli w tym kilogramie znajdzie się choć jeden cały lub nawet jeden tylko przetrącony ziarniak, tzn. że maszyna do zbioru nie spełnia swojego zadania.

Gdy już mamy prawidłowo sporządzoną kiszonkę powstaje pytanie kiedy powinno się otworzyć silos z kiszonką? Zaleca się nie wcześniej niż po 21 dniach od zakiszenia.
W żywieniu krów nie ma to większego znaczenia, ale jest to ważne dla samej kiszonki jej jakości. Kiszonka w silosie zbyt wcześnie otworzonym łatwo się psuje.

JAK WYPRODUKOWAĆ DOBREJ JAKOŚCI SIANOKISZONKĘ
Z TRAW LUB LUCERNY? (cz.2 )

Jakich zasad należy przestrzegać żeby wyprodukować dobrej jakości sianokiszonkę. Biorąc pod uwagę, że zakiszanie zielonej masy uważa się obecnie za jedyną racjonalną ekonomicznie metodę konserwacji pasz objętościowych dla przeżuwaczy na Podkarpaciu.

A zatem, kiedy najlepiej jest zbierać i konserwować zielonkę z trwałych użytków zielonych ? To zależy od wielu czynników np. od terminu „nadejścia” wiosny i pogody w tym okresie. W zależności od rodzaju roślin właściwym terminem zbioru dla:

Trawy, to początek, do pełni kłoszenia wiodących gatunków traw,

motylkowe (lucerna, koniczyna czerwona w czystym siewie lub w mieszance
z trawami), to pączkowanie do początku kwitnienia,

zielonki strączkowe, to faza strąka płaskiego, który stanowi główna masę plonu

mieszanka zbożowa lub zbożowo/strączkowa, to faza dojrzałości mlecznej ziarna owsa lub jęczmienia.

Najbardziej odpowiednią porą dnia do koszenia są godziny południowe

i popołudniowe z uwagi na największą koncentrację cukrów w roślinach. Zbyt wczesne koszenie: ( rano) obniża poziom cukru, a zbyt późne ( pod wieczór) pogarsza warunki podsuszania. Pamiętajmy aby koszenie odbywało się po zejściu rosy. Skoszoną trawę rozrzuca się jeszcze w trakcie koszenia lub bezpośrednio po, tak żeby jak najszybciej rozpoczęło się przewiędnięcie. Docelowa zawartość suchej masy powinna wynosić 30-35%

Czas podsuszania w warunkach słonecznej pogody to 1-1,5 dnia po 2 lub 3 krotnym przetrząsaniu zielonki. W praktyce chcąc sprawdzić zawartość suchej masy można posłużyć się „regułą praczki”. Jeśli podczas wykręcania roślin nie wydobywa się z nich płyn , a ręce są wilgotne to świadczy o tym , że trawa zawiera zalecaną zawartość suchej masy tj. na poziomie 30%. Mówimy wtedy o produkcji kiszonek

z zielonki przewiędniętej. Gdy surowiec jest bardziej podsuszony (50-60% s.m.) to produkujemy z niego tzw. sianokiszonki. W podsuszonych zielonkach zwiększa się zawartość cukrów dzięki czemu powstają lepsze warunki do rozwoju bakterii kwasu mlekowego co korzystnie wpływa na przebieg zakiszania. Kiszenie materiału zbyt suchego oznacza większe starty składników w czasie suszenia na polu, a także uniemożliwia dobre ubicie.
Zakiszanie roślin ułatwia dodatek kwasu mlekowego nowej generacji Galvet. Jest on dostępny m.in. w hurtowniach weterynaryjnych.
W 50 litrach wody należy rozpuścić 1 litr kwasu mlekowego ( nie odwrotnie! Postępować zgodnie zaleceniami opisanymi na etykcie opakowania!) Taka ilość roztworu w zależności od gatunku traw wystarczy na około 10 ton zielonej masy. Szczególną uwagę należy zwracać na czystość zakiszonego surowca. Zielonki zanieczyszczone ziemią nie są dobrym surowcem kiszonkarskim, ponieważ wprowadzamy do zielonki duże ilości bakterii „szkodliwych „ tzn. takich które produkują kwas masłowy. Kiszonki zanieczyszczone ziemią zawierają zwykle ponad 10% popiołu( w s.m.).

Ważnym czynnikiem warunkującym jakość kiszonki jest jej szybkie sporządzenie . Silos lub pryzmę należy napełniać jak najszybciej. Dlatego napełnienie silosu (pryzmy) kolejnymi warstwami grubości ok. 25 cm, nie powinno trwać dłużej niż 1-2 dni. Na zakiszoną masę nanosi się zakiszacz w formie roztworu wodnego. Następnie materiał należy dokładnie ugnieść np. używając ciągnika. Zbiornik silosowy (pryzmę) dokładnie zabezpieczamy folią kiszonkarską przed dostępem powietrza. Sianokiszonka w belach powinna być owinięta folią jak najszybciej. Nie powinno to trwać dłużej niż 2-4 godziny po uformowaniu beli.

Prawidłowo wykonana kiszonka może być przechowywana nawet ponad rok.

Pamiętajmy zawsze, że prawidłowy przebieg kiszenia i dobra jakość kiszonek gwarantują:

-właściwa lokalizacja bel czy pryzmy: ( powinien to być plac utwardzony, wolny od roślinności, zabezpieczony przed dostępem wody, składowisko powinno być chronione przed wszelkimi uszkodzeniami mechanicznymi.),

szybkie napełnienie silosu,

napełnianie silosu tylko przy bezdeszczowej pogodzie,

dostosowanie wielkości silosu do późniejszego dziennego zapotrzebowania na kiszonkę,

okrywanie rozpoczętego silosu na noc w czasie jego formowania,

dokładne ugniecenie ciężkim ciągnikiem,

wyprofilowanie wypukłej górnej powierzchni silosu po zakończeniu prac,

dokładne okrycie i uszczelnienie silosu,

równomierne pobieranie kiszonki z całego przekroju silosu, dokładnie okrywanie i uszczelnianie silosu po każdorazowym pobraniu kiszonki.

Opracowała;

Wiesława Kucharska

Sekcja produkcji zwierzęcej

Konsultacja:

Profesor Zygmunt Maciej Kowalski – Uniwersytet Rolniczy w Krakowie