bip_logo

HOTEL PODR Boguchwała

Agroturystyka

Gospodarstwa agroturystyczne















podrtv1

YouTube
Podkarpacki Ośrodek Doradztwa Rolniczego
„Co nowego w uprawie warzyw?” PDF Drukuj

30 stycznia 2012 roku w Podkarpackim Ośrodku Doradztwa rolniczego odbyła się konferencja pt. „Co nowego w uprawie warzyw?” Mimo mrozu, na spotkanie przybyło wielu ogrodników producentów warzyw z całego Podkarpacia

Pierwszy wykład przeprowadził pan Karol Pytkowski, dyrektor firmy nasiennej Bejo Zaden Poland. Zaprezentował najnowsze odmiany poszczególnych gatunków warzyw oraz podzielił się spostrzeżeniami dotyczącymi technologii uprawy warzyw.

Wśród nowych odmian kapusty głowiastej białej można wymienić:

- Tiara F1 – odmiana wczesna do upraw pod osłonami,
- Schron F1 – to odmiana odporna na czarna zgniliznę kapustnych, czerń krzyżowych i wciornastki
- Expect F1 – odmiana późna do najdłuższego przechowywania, liście pokryte gruba warstwą wosku,
- Typhoon F1 – odmiana do przetwórstwa z możliwością przechowywania, przydatna do zbioru mechanicznego.

Polecaną nadal odmianą wśród kapust pekińskich jest nadal Bilko F1 - to najlepsza odmiana n rynku do długiego przechowywania. Nową odmianą kapusty pekińskiej znajdującą się w katalogu nasion na rok 2012- 2013 jest Bejo 2833 F1. To odmiana średnio wczesna o uniwersalnym zastosowaniu. Charakteryzuje ja miedzy innymi wysoka odporność na tip – burn w uprawach letnich.

Polecanymi nowościami wśród odmian marchwi są:

- Newcastle F1, Baltimore F1, Niland F1 i Naval F1 – to odmiany marchwi na świeży rynek,
- Berlin F1 – odmiana przemysłowa na soki, sałatki, surówki.

Nerac F1 – to nie najnowsza odmiana marchwi firmy Bejo, lecz najbardziej popularna odmiana uprawiana na sprzedaż na świeży rynek po długim okresie przechowywania. Zaletą tej odmiany jest adaptacja do różnego typu gleb oraz długie gładkie korzenie.

Najnowsze odmiany cebuli to:

- Hytech F1 – jej wzniesiony pokrój szczypioru zapewnia odmianie lepsza zdrowotność,
- Hybelle F1 – posiada mocny, zdrowy szczypior pokryty gruba warstwa wosku,
- Hytide F1 – tę odmianę cechuje silny system korzeniowy łagodzący stresowe warunki uprawy.

Firma Bejo w roku 2012- 2013 wprowadza dwie odmiany buraka ćwikłowego:

- Subeto F1 – to odmiana srednio wczesna przeznaczona na zbiory jesienne, o kulistym korzeniu, charakteryzuje ją dobra odporność na chwościka. Z siewów czerwcowych nadaje się do długiego przechowywania,
- Taurus F1 - odmiana późna o cylindrycznych korzeniach, doskonała na świeży rynek, jak i dla przemysłu.

Kolejny prelegent – pan dr Stefan Wolny mówił o problemie nicieni w uprawie warzyw.

W uprawach wielu gatunków warzyw mogą pojawić się nicienie i tak w:

- burakach ćwikłowych - mątwik burakowy guzak północny, niszczyk zjadliwy,
- groch - mątwik grochowy, guzak północny,
- warzywa kapustne - mątwik krzyżowiak, mątwik burakowy,
- marchew - guzak północny, mątwik marchwiowy, szpilecznik baldasznik, korzeniak szkodliwy, niszczyk zjadliwy,
- pietruszka - szpilecznik baldasznik, guzak północny, niszczyk zjadliwy,
- cebula, czosnek – niszczyk zjadliwy,
- pomidor, papryka, oberżyna – guzak północny, mątwik ziemniaczany, mątwik agresywny, guzak holenderski.

Wśród nicieni żerujących na roślinach są gatunki, które mają status szkodników kwarantannowych. (wykazane wytłuszczonym drukiem).

Wg S. Wolnego znaczenie gospodarcze nicieni szkodliwych polega na ograniczeniu wzrostu i witalności zainfekowanych roślin, czego efektem jest spadek plonu lub w skrajnych przypadkach jego całkowity brak. Rośliny zaatakowane przez nicienie stają się bardziej podatne na działanie innych czynników chorobotwórczych, takich jak: wirusy, bakterii grzyby.

Występowanie nicieni jest na ogół niedostrzegane, a objawy ich żerowania na roślinie mogą być mylone z tymi, które wywołują inne agrofagi glebowe. S. Wolny stwierdził, że trudności w wykrywaniu obecności nicieni w uprawach wynikają z:

1. Mikroskopijnej wielkości nicieni – pasożytów roślin,
2. Ukrytego trybu życia w glebie lub wewnątrz organów roślin,
3. Trudności technicznych w izolacji nicieni z gleby i materiału roślinnego,
4. Marginalnego traktowania fitonematologii w odróżnieniu od entomologii, fitopatologii bądź parazytologii,
5. Rutynowego określania zdrowotności roślin na podstawie wyglądu ich części nadziemnej.

Wykaz tzw. nematocydów, czyli środków do zwalczania nicieni, jest niezwykle ubogi, co jest jedną z głównych przyczyn trudności z pozbyciem się tych szkodników. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, polegająca głównie na rozmnażaniu roślin ze zdrowego, wolnego od chorób i szkodników materiału, w przebadanym bądź odkażonym podłożu. Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z faktu, że szkodniki te mogą być przenoszone na sąsiadujące (i nie tylko) uprawy wraz z wodą spływającą z pól oraz na butach pracowników, kołach maszyn i ciągników. Jedynym odpuszczonym nematocydom w uprawach roślin warzywnych jest Nemasol 510 SL. – zawierający metam sodowy.

Ostatni z wykładowców pan Michał Sobakiewicz podzielił się producentami warzyw praktycznymi wiadomościami w zakresie nowych technologii w ochronie warzyw.

Na zakończenie konferencji wszyscy jej uczestnicy otrzymali od firmy Bejo katalogi nasion warzyw gruntowych, oraz drobne a praktyczne upominki.

Anna Cieszyńska 
Sekcja Ogrodnictwa

 
Rolnicze przypomnienia na miesiąc kwiecień z produkcji zwierzęcej PDF Drukuj

Kwotowanie produkcji mleka

1.  Dnia 31 marca br zakończył się rok kwotowy trwający od 1 kwietnia 2011 roku Producent mleka winien wprowadzić do obrotu w roku kwotowym mleko lub przetwory mleczne w ilości nie mniejszej niż 70% przysługującej mu kwoty indywidualnej. W przeciwnym razie Dyrektor OT ARR wszczyna postępowanie w sprawie cofnięcia lub zmniejszenia kwoty indywidualnej. Kwota nie zostanie zmniejszona jeśli jej wykorzystanie spowodowane było działaniem siły wyższej lub innymi przyczynami niezależnymi od producenta /obowiązek udokumentowania/,

2. Po zakończeniu roku kwotowego w terminie do 14 maja br dostawca bezpośredni ma obowiązek sporządzić i przekazać do ARR roczną informację o ilości mleka wyprodukowanego w gospodarstwie oraz ilości mleka i przetworów mlecznych wprowadzonych do obrotu.

3.Dostawca bezpośredni ma również obowiązek prowadzić miesięczne rejestry mleka i przetworów mlecznych. Miesięczne rejestry oraz roczną informację mogą pomóc rolnikowi wypełnić pracownicy terenowi Podkarpackiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego.

Bydło

1. Do dwóch godzin po porodzie podać cielęciu siarę, a w pierwszej dobie po urodzeniu w czterech porcjach winno ono wypić po około 1litr siary na jeden odpas. Ciała odpornościowe z siary wchłaniane są przez organizm cielęcia tylko przez pierwsze 24 godziny życia. Przy podawania siary należy uważać aby nie wprowadzić siary do układu oddechowego gdyż może się to zakończyć zapaleniem płuc. Maksymalna dawka mleka pełnego w okresie odchowu nie powinna przekraczać 6 litrów i podana 2-3 razy na dobę.

2. Aby zapobiec infekcjom cieląt wskazane jest podać im witaminę A w pierwszych godzinach ich życia. Podanie witaminy spowoduje uaktywnienie błony śluzowej jelit i hamowanie rozwoju bakterii wywołujących biegunki.

3. Odłączenie cielęcia od krowy powinno nastąpić po pierwszym zdojeniu siary przez cielę. Pozostawienie cielęcia dłużej jak 24 godziny z matką utrudnia późniejszą jego adaptację po odsadzeniu.

4. Od drugiego tygodnia życia należy zapewnić cielęciu dostęp do czystej świeżej wody.

5. Skarmianie pasz treściwych należy rozpocząć od podawania już od 2 tygodnia życia niewielkich jej ilości – 10dag dziennie, najlepiej gniecionego ziarna zbóż. Pasze pyliste powodują podrażnienie górnych dróg oddechowych. W okresie odchowu cieląt nie przekraczać dawki pasz treściwych – 2kg.

Owce

1. Hodowcy owiec podejmują w tym okresie decyzję dotyczącą sprzedaży jagniąt mlecznych. Maciorki od których nie będzie pozyskiwane mleko należy jak najszybciej zasuszyć. Prawidłowe zasuszenie matek polega na skąpym żywieniu najlepiej słomą owsianą, która wpływa na zmniejszenie wydzielania mleka. W ciągu 3 pierwszych dni zasuszania ograniczyć dostęp do wody. Codziennie sprawdzać wymiona maciorek i jeśli wymię jest zbyt nabrzmiałe to należy zdajać mleko. Uchroni to owce przed zapaleniem gruczołu mlecznego.

2. Przed sprzedażą jagniąt przeprowadzić ich selekcję pozostawiając do dalszego chowu najlepsze sztuki pochodzące od najlepszych wysokoplennych matek i szybko przybierających na wadze. Zapewni to w przyszłości wysoki poziom produkcyjny stada oraz wzrost plenności. Jagniętom pozostawionym do dalszego chowu należy zapewnić ruch na świeżym powietrzu, szczególnie w czasie słonecznych dni. Działanie promieni słonecznych powoduje przemianę prowitaminy na witaminę D niezbędną do prawidłowego rozwoju kości.

                                                                   clip_image002

Drób

1. Wiosna to okres zakupu piskląt drobiowych. Pisklęta winno się wstawiać do czystej, odkażonej, dobrze wywietrzonej i nagrzanej wychowalni. Należy również wymyć i odkazić sprzęt do karmienia i pojenia ptaków, udrożnić kanały wentylacyjne, umyć okna, wybielić ściany mlekiem wapiennym. Do dezynfekcji sprzętu i ściółki użyć środków dezynfekcyjnych /np. Virkonu/, które niszczą wiele zarazków chorobotwórczych, są bezpieczne i łatwe w użyciu i przyjazne dla środowiska

2. Pisklęta do chowu wybierać zdrowe, zawsze zaszczepione, żywotne o czystym puchu, z dobrze zagojoną pępowiną. Ptaki kupować w zakładach wylęgowych lub w punktach sprzedaży będących pod nadzorem lekarza weterynarii.

3. Pisklęta przewozi się w czystych opakowaniach z otworami /pudełka tekturowe, wiklinowe/ wyłożone wełną drzewną lub flanelą. Chronić ptaki przed niską i wysoką temperaturą, przeciągami, deszczem, wiatrem.

4. Po przywiezieniu wyłożyć je w wychowalni koło źródła ciepła i napoić czystą wodą o temperaturze otoczenia a najlepiej naparem z ziół – rumianku lub mięty.

5. Pierwszą karmą dla piskląt mogą być płatki owsiane, kasza manna, gotowane jajka, mieszanka śrut zbożowych – odsiana bez mąki i łuski. Od 4 -5 dnia można do żywienia wprowadzać twaróg, młodą posiekaną zielonkę, zsiadłe mleko, maślankę, serwatkę. Przy paszach gospodarskich należy podawać ptakom dodatki witaminowo – mineralne. Pisklęta można żywić wyłącznie pełnoporcjową mieszanką z zakupu i wówczas nie należy dodawać witamin i składników mineralnych gdyż zawarte są one w gotowej mieszance. Pisklętom należy podawać czysty wyprażony w piecu żwirek, piasek lub wyprażone i rozdrobnione skorupki jaj.

Zwierzęta futerkowe

1. W gospodarskim chowie królików i nutrii dodawać do skarmianych pasz pierwsze zielonki rozpoczynając od małych ilości.

2. Zaszczepić stado podstawowe królików przeciwko myksomatozie najlepiej w miesiącu kwietniu przed pojawieniem się komarów.

Opracowanie: Stanisław Kawa

Gł. specjalista ds. produkcji zwierzęcej

Akceptował kierownik działu: Jan Kocój

 
Konkurs Bezpieczne Gospodarstwo Rolne - etap regionalny w Przeworsku PDF Drukuj

Celem konkursu była promocja zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwach rolnych. Organizatorem etapu regionalnego, obejmującego powiaty jarosławski, lubaczowski, przeworski, przemyski byli:

  • KRUS Przeworsk,
  • OIP PIP w Rzeszowie,
  • PODR Boguchwała – Powiatowy Zespół Doradztwa Rolniczego Przeworsku.

Konkurs odbywał się w trzech etapach: regionalnym, wojewódzkim i ogólnokrajowym.

Na szczeblu regionalnym zgłoszonych zostało 41 gospodarstw prowadzących działalność rolniczą, które były wizytowane przez komisję składającą się z przedstawicieli organizatorów konkursu.

Podstawą oceny były stwierdzone zagrożenia. Brane pod uwagę były m.in. ład i porządek w obrębie podwórza, zabudowań i stanowisk pracy, wyposażenie maszyn, warunki obsługi i bytowania zwierząt gospodarskich.

Z powiatu przeworskiego wyróżniono gospodarstwo Władysławy Pokrywki oraz Grażyny i Mariusza Ozimków z Pawłowej. Wśród nagrodzonych znalazło się również gospodarstwo Andrzeja Ruta z Żurawiczek gm. Zarzecze, które w eliminacjach wojewódzkich otrzymało wyróżnienie.

Podsumowanie etapu wojewódzkiego odbyło się dnia 24 czerwca w PODR Boguchwale podczas tegorocznych Dni Otwartych Drzwi.

Teresa Hamulecka
PZDR Przeworsk

Zmieniony: piątek, 03 sierpnia 2012 08:47
 
Rozstrzygnięty konkurs na Najlepsze gospodarstwo agroturystyczne PDF Drukuj

Podkarpacki Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Boguchwale wspólnie z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego (Departament Promocji i Turystyki), Podkarpackim Urzędem Wojewódzkim (Wydział Środowiska i Rolnictwa), Podkarpacką Izbą Rolniczą, Podkarpackim Stowarzyszeniem Agroturystycznym „Gospodarstwa Gościnne” oraz Starostwem Powiatowym w Lesku po raz kolejny zorganizował wojewódzki konkurs pn. „Najlepsze gospodarstwo agroturystyczne”.

Inicjowanie pozyskiwania dodatkowych źródeł dochodu z działalności agroturystycznej, promocja atrakcyjnych miejsc wypoczynku na Podkarpaciu, popularyzacja najlepszych rozwiązań i najciekawszych sposobów prowadzenia działalności pozarolniczej oraz poprawa jakości świadczonych usług to główny cel zorganizowanego konkursu.

W konkursie mogli brać udział rolnicy prowadzący gospodarstwo rolne i świadczący usługi w ramach działalności nierolniczej, stanowiącej dodatkowe źródło dochodu. W tym roku udział wzięło 19 gospodarstw.

Po dokonaniu lustracji i oceny zgodnej z regulaminem konkursu Kapituła przyznała:

- I miejsce dla Justyny i Piotra Niziołów, Łowisko, powiat rzeszowski,

- dwa równorzędne II miejsca dla: Bożeny Stanek, Przysłup, powiat leski oraz Barbary Jakubiec, Nowa Wieś, powiat kolbuszowski,

trzy równorzędne III miejsca dla: Marty i Aleksandra Paradyszów, Trześniów, powiat brzozowski, Renaty Mulawki, Szwedy, powiat niżański oraz Elżbiety i Andrzeja Zglenickich, Bóbrka, powiat leski.

i wyróżnienia dla: 
- Heleny i Kazimierza Ruszelów, Cierpisz, powiat łańcucki,
- Urszuli i Zenona Ciołkoszów, Pstrągowa, powiat strzyżowski,
- Agnieszki Jaremy, Brelików, powiat bieszczadzki.

IMG_4141 bieszczadzki powiat_4112

IMG_4147 IMG_4145

IMG_4188 IMG_4151

IMG_4196 IMG_4195

IMG_4201 IMG_4197

IMG_4210 IMG_4202

IMG_4213 IMG_4211

IMG_4219 IMG_4216

IMG_4226 IMG_4224

IMG_4235 IMG_4234

IMG_4241 IMG_4239

Janina Kamińska 
Kierownik Działu PWGD i A

Zmieniony: wtorek, 31 lipca 2012 13:08
 
Chwasty - co to takiego? PDF Drukuj

Bez względu na sposób gospodarowania, uprawom rolniczym, zawsze towarzyszą chwasty.Występują one praktycznie na wszystkich plantacjach, nawet tam, gdzie przestrzega się prawidłowej agrotechniki i stosuje środki ograniczające zachwaszczenie

Chwastami są rośliny zielne, formy przeważnie dzikie, ale również niepożądane samosiewy innych roślin uprawnych zachwaszczające daną plantację wbrew woli rolnika, konkurujące z rośliną uprawną o światło, wodę i sole mineralne, stwarzające utrudnienia w jej uprawie i użytkowaniu, poprzez ograniczenia wysokości plonu przyczyniając się do obniżenia wartości produktów rolnych.

Za chwasty uważamy także takie rośliny uprawne, które wyrosły przypadkowo w łanie innej rośliny uprawnej np. owies w pszenicy.

Źródła zachwaszczenia

Jednym z najważniejszych czynników, które powodują zachwaszczenie pól jest gleba. Zawiera ona nasiona i wegetatywne organy rozmnażania chwastów. Wiele nasion chwastów dostaje się w głąb gleby, podczas prac na polu. Największe ilości nasion zawierają górne warstwy gleby. Nasiona te często charakteryzują się wysoką żywotnością oraz zdolnością kiełkowania nawet po kilkunastu latach.

Innym źródłem zachwaszczenia są także uproszczenia uprawowe, siewy bezpośrednie, monokultura, nieświadome skutki wprowadzania obcych upraw. Źródłem nasion chwastów są także naturalne nawozy (np. nieprzefermentowany obornik), komposty. Tona świeżego obornika może zawierać kilkadziesiąt tysięcy nasion chwastów. Dlatego bardzo ważne jest aby stosować wyłącznie dobrze przefermentowany obornik, w którym w trakcie składowania (fermentacji) nasiona chwastów tracą zdolność kiełkowania.

Nasiona chwastów mogą trafić do gleby wraz z materiałem siewnym. Pamiętać należy, że materiał kwalifikowany spełnia określone normy i nie zawiera domieszki nasion chwastów bądź tylko ich niewielkie ilości. Natomiast w przypadku używania do siewu nasion pochodzących z własnego gospodarstwa trzeba zadbać o bardzo staranne ich doczyszczenie.

Ważne jest również gruntowne czyszczenie oraz dbanie o czystość maszyn i urządzeń zarówno do zbioru jak i do siewu, uprawy i przechowywania.

Pozostałe źródła zachwaszczenia to m.in.: zaniedbane miedze, niezaorane ścierniska i przenikanie chwastów ruderalnych z terenów nieużytkowanych rolniczo.

Również nieprawidłowe następstwo roślin może stać się przyczyną pojawienia się w zasiewach roślin uprawnych niepożądanej roślinności np. samosiewów przedplonu - w rzepaku - pszenicy.

Obecnie na skutek niekontrolowanego przepływu towarów źródłem zachwaszczenia może być również przenikanie obcych gatunków inwazyjnych na obszar naszego kraju z terenów innych państw (np. ekspansja z terenów południowych Europy ambrozji bylicolistnej czy zaślazu pospolitego do upraw kukurydzy).

image clip_image002

Rozprzestrzenianie się chwastów

Osypywanie się nasion chwastów pod wpływem siły grawitacji to często pierwszy, a zarazem ostatni etap wędrówki nasion. Wiele gatunków chwastów posiada różne przystosowania w budowie anatomicznej nasion lub owoców, które ułatwiają ich rozsiew i przenoszenie na znaczne odległości. Na rozległe obszary dostają się nasiona roślin rozsiewane przy pomocy wiatru. Nasiona takich gatunków zaopatrzone są w aparaty lotne np. skrzydełka czy puch (ostrożeń polny). Inne posiadają komory powietrzne ułatwiające pływanie, co jest przydatne zwłaszcza po intensywnych opadach deszczu (szczaw kędzierzawy). Owoce wyposażone we włoski czepne lub haczyki (przytulia czepna) łatwo przyczepiają się do sierści zwierząt, piór czy ubrań człowieka i w ten sposób łatwo są rozprzestrzeniane.

Szkodliwość chwastów

Chwasty są roślinami niezwykle dobrze przystosowanymi do rozwoju w zmiennych warunkach środowiska. Posiadają zdolność wytwarzania bardzo dużej ilości nasion, np. mak polny 36 000 nasion, żółtlica drobnokwiatowa 14 000 nasion z jednej rośliny, które dodatkowo nierównomiernie kiełkują w okresie wegetacji. Charakteryzują się one dużą żywotnością (np. chwastnica jednostronna 10 lat, szarłat szorstki 40 lat), łatwością kiełkowania, szerokim zakresem temperatur kiełkowania (np. miotła zbożowa).

Rośliny chwastów odznaczają się dużą tolerancją na odczyn gleby, lepszym niż rośliny uprawne wykorzystaniem składników pokarmowych oraz możliwością pojawienia się w zachwaszczeniu wtórnym.

Szkodliwość chwastów w zasiewach dokonuje się poprzez:

  • zagłuszanie roślin uprawnych dzięki szybszemu i bujniejszemu wzrostowi,
  • wypieranie roślin uprawnych z łanu w wyniku kompensacji gatunku bardziej agresywnego,
  • zacienianie i ograniczanie fotosyntezy, etiolizacja roślin uprawnych,
  • konkurencję o sole mineralne wodę i światło,
  • obniżanie temperatury gleby,
  • utrudnianie zbioru,
  • zatruwanie plonu,
  • ujemny wpływ chwastów na rośliny uprawne lub inne gatunki (alopatyczne oddziaływanie),
  • pośrednictwo w szerzeniu i przenoszeniu wielu chorób i szkodników.

image

Chwasty niebezpieczne dla ludzi i zwierząt

Chwasty zanieczyszczając paszę stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia zwierząt, ponieważ wiele z nich zawiera niebezpieczne toksyny, głównie alkaloidy. Do roślin silnie trujących można zaliczyć szalej jadowity, szczwół plamisty czy lulek czarny, których nawet niewielka ilość może spowodować śmierć zwierząt.

Wiele gatunków nasion chwastów jest trudnych do oddzielenia od roślin przeznaczonych do spożycia dla ludzi i zwierząt. Zaliczamy do nich np. przytulię czepną, chwastnicę jednostronną, komosę białą, mak polny, owies głuchy, rdesty, czy wykę. Niektóre gatunki chwastów nie są trujące dla zwierząt, ale zarówno one same, jak ich nasiona, mogą powodować zranienia, owrzodzenia i stany zapalne narządów zwierząt np. przytulia czepna czy włośnica sina.

Zjadane przez zwierzęta słabiej trujące gatunków chwastów mogą nie powodować u nich zagrożenia dla zdrowia, ale przechodzenie substancji toksycznych z tych roślin do mleka lub mięsa może powodować zatrucia u ludzi.

Pozytywna rola chwastów

Pozytywny wpływ chwastów polega na:

- ochronie wierzchniej warstwy gleby przed erozją powietrzna i wodną,

- rozluźnieniu głębszych warstw gleby, uruchamianiu i transporcie do wierzchnich warstw niedostępnych dla roślin uprawnych składników pokarmowych przez głęboko korzeniące się gatunki chwastów,

- poprawie warunków powietrzno-wodnych w glebie,

- stanowieniu źródła pożywienia dla wielu pożytecznych owadów i innych zwierząt, które niszczą agrofagi roślin uprawnych.

Opracowanie na podstawie literatury: Katarzyna Sitek

Akceptował kierownik działu: Jan Kocój

 
<< Początek < Poprzednia 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 Następna > Ostatnie >>

Strona 121 z 214