Prezentujemy aktualną prognozę cen zbóż, żywca wieprzowego i wołowego, oraz mleka do czerwca 2010 r. opracowaną w dniu 22 grudnia 2009 r. przez Zespół Ekspertów powołany przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego.

Rynek zbóż

Według ostatniej oceny GUS zbiory zbóż w 2009 r. wyniosły 29,8 mln ton i były o 2,2 mln ton (o 7,8%) wyższe od uzyskanych w 2008r. i o 3,1 mln t (o 11,5%) powyżej średniej z lat 2001-2005. Plony były wyższe o 8,1% od ubiegłorocznych, osiągając 34,8 dt/ha. Powierzchnia uprawy, podobnie jak w ub. r. wyniosła 8,6 mln ha. Zmieniła się jednak struktura upraw zbożowych. Ograniczeniu uległa powierzchnia zasiewów kukurydzy, a zwiększyła się innych zbóż intensywnych, w tym zwłaszcza pszenżyta i pszenicy. Zbóż podstawowych z mieszankami zebrano 28 mln t ( w tym pszenicy 9,8 mln t, jęczmienia 4,0 mln t, żyta 3,7 mln t), tj. o 2,3 mln t (o 8,9%) więcej niż w roku ubiegłym. Kukurydzy zebrano 1,7 mln t ( spadek o 7,5%).

W sezonie 2009/2010, w wyniku przewagi podaży nad popytem, ceny ziarna utrzymują się na relatywnie niskim poziomie. Po sezonowym, głębokim spadku charakterystycznym dla okresu żniw, ceny zbóż wykazują lekką tendencję wzrostową. Według danych GUS, w listopadzie 2009 r. średnia krajowa cena skupu pszenicy, tak jak przed rokiem wynosiła 460 zł/t (w sierpniu 451 zł/t). Średnia cena żyta ukształtowała się na poziomie 297 zł/t. W grudniu 2009 r. zboże nadal drożało. Według Zintegrowanego Systemu Rolniczej Informacji Rynkowej MRIRW, w dniach 14-20.12.2009 r. przeciętna cena skupu pszenicy konsumpcyjnej wynosiła 484 zł/t i była o ok. 5% wyższa niż miesiąc wcześniej. Za żyto konsumpcyjne w tym czasie płacono 293 zł/t, tj. o blisko 2% więcej niż przed miesiącem.

Uwzględniając aktualną i przewidywaną sytuację podażowo-popytową, zespół ekspertów ocenił, że ceny zbóż mogą ukształtować się na następującym poziomie: marzec 2010 r. czerwiec 2010 r.

pszenica ogółem zł/t 490-510 510-540

pszenica konsumpcyjna zł/t 510-530 530-560

żyto zł/t 310-330 320-350

Rynek wieprzowiny

Korzystne od początku 2009 r. relacje cen skupu żywca wieprzowego do cen zbóż zahamowały tempo spadku pogłowia trzody chlewnej w kraju. Według danych GUS w lipcu 2009 r. wyniosło ono 14,3 mln szt., tj. 7,4% mniej niż przed rokiem. Jednakże odnotowany w tym czasie 1,5% wzrost w liczbie loch prośnych oznacza zapoczątkowanie procesu odbudowy stada. W listopadzie 2009 r. relacje cen kształtowały się jak 10,5: 1 w przypadku żyta oraz 8,6;1 w przypadku jęczmienia wobec odpowiednio 12:1 oraz 10:1 w sierpniu 2009 r. (kiedy w wyniku dużej podaży zbóż były najszersze) i 7,9:1 oraz 7,2:1 przed rokiem. Zapasy ziarna wskazują, że również w następnych miesiącach relacje cen będą korzystne dla producentów żywca wieprzowego. Tak więc w 2010 r. należy spodziewać się wzrostu pogłowia trzody chlewnej ogółem i produkcji wieprzowiny. Pierwszym półroczu może ona wynieść prawie 900 tys. ton w wadze bitej ciepłej wobec 872 tys. ton przed rokiem.

Ograniczony wysokimi cenami popyt na wieprzowinę przyczynił się do spadku cen skupu żywca wieprzowego. W listopadzie 2009 r. jego dostawcy (wg GUS) otrzymywali przeciętnie 4,15 zł/kg (bez VAT), o 1,7% mniej niż w poprzednim miesiącu i o 3% mniej niż przed rokiem. W trzecim tygodniu grudnia 200 r. w zakładach objętych monitoringiem ZSRIR MRiRW za trzodę chlewną w skupie płacono średnio 3,82 zł/kg, tj. o 28% mniej od rekordowego poziomu z lipca 2009 r. i o 14% mniej niż przed rokiem.

Ocenia się, że na skutek ograniczonego popytu i rosnącej krajowej produkcji wieprzowiny, ceny skupu żywca w Polsce w pierwszej połowie 2010 r. będą utrzymywały się poniżej poziomu porównywalnego półrocza 2009 r. Zespół Ekspertów prognozuje, że przeciętne ceny skupu żywca wieprzowego mogą kształtować się następująco: w marcu 2010 r. 3,80-4,00 zł/kg, a w czerwcu 2010 r. 4,00-4,30 zł/kg.

Rynek wołowiny

Opłacalność chowu bydła kształtują relacje cen mleka, żywca wołowego i cielęcego oraz pasz. Długi cykl produkcyjny powoduje opóźnienia reakcji liczebności pogłowia na aktualną sytuację cenową na rynku. Od wejścia Polski do UE obserwuje się wzrostową tendencję w krajowym pogłowiu bydła. Według danych GUS, w końcu czerwca br. w kraju było 5,7 mln szt. bydła ogółem, tj. o 1% mniej niż przed rokiem, ale o 6,5% więcej niż w połowie 2004 r. Zmniejszenie stada bydła w skali roku wynika głównie z ograniczenia o 4,2% liczby krów, spowodowanego utrzymującym się od początku 2008 r. spadkiem cen mleka. Podjęte w drugiej połowie 2008 r. decyzje o ograniczeniu skali chowu krów skutkowały również zmniejszeniem o 2% pogłowia cieląt. Z kolei notowane w pierwszej połowie br. wysokie ceny bydła zachęcały do jego odchowu do wyższych wag. W efekcie o 9,2% większe niż przed rokiem było pogłowie bydła młodego (w wieku 1-2 lat). Prognozowane korzystne dla producentów żywca wołowego relacje cen prawdopodobnie nadal będą sprzyjały zwiększeniu pogłowia tych zwierząt poprzez ograniczenie ubojów i wywozu cieląt. Jednak dokonane w 2009 r. i przewidywane w pierwszej połowie 2010 r. zmniejszenie stada krów przyczyni się do spowolnienia tempa odbudowy pogłowia ogółem. W okresie objętym prognozą prawdopodobnie nie przekroczy ono 5,9 mln szt. Szacuje się, że produkcja wołowiny w 2009 r. była o 9% większa niż w 2008 r. i wyniosła 410 tys. ton (wagi bitej ciepłej). Do wzrostu produkcji przyczyniło się większe pogłowie bydła młodego i zwiększenie obojów krów. Pierwszej połowie 2010 r. produkcja będzie mniejsza niż przed rokiem i ukształtuje się na poziomie ok. 190 tys. ton, ze względu na prawdopodobne ograniczenie skali redukcji pogłowia krów.

Po notowanym w pierwszej połowie 2009 r. znaczącym wzroście cen bydła, w kolejnych miesiącach nastąpiła ich redukcja. W sierpniu br. (wg GUS) za bydło ogółem dostawcy otrzymywali średnio 4,56 zł/kg, o 6,9 mniej niż w czerwcu, kiedy ceny były najwyższe. W październiku i listopadzie płacono za bydło 4,49 zł/kg a za młode bydło rzeźne 4,93 zł/kg, czyli o 10-11% więcej niż przed rokiem. W grudniu w zakładach objętych monitoringiem ZSRIR MRIRW młode bydło rzeźne skupowano przeciętnie po 4,74 zł/kg, tj. o 1% drożej niż miesiąc wcześniej.

Zespół Ekspertów przewiduje, że ceny skupu bydła do marca 2010 r. mogą kształtować się na następującym poziomie:

marzec 2010 r. czerwiec 2010 r.

bydło ogółem zł/kg 4,50-4,70 4,50-4,80

młode bydło rzeźne zł/kg 4,90-5,10 4,90-5,20

Rynek mleka

Utrzymujący się od jesieni 2008 r. niski poziom cen mleka spowodował redukcję pogłowia krów. W czerwcu 2009 r. (wg danych GUS) krów mlecznych było 2606 tys. szt., tj. o ok. 5% (o 127 tys. szt.) mniej niż w czerwcu 2008 r. W końcu 2009 r. (według oceny IERIGŻ) pogłowie mogło zostać ograniczone do 2570 tys. szt. W ciągu pierwszej połowy 2010 r. spodziewane jest dalsze jego zmniejszenie do 2500 tys. szt. W2009 r. pomimo znacznego spadku liczby krów, całkowita produkcja mleka mogła być tylko nieznacznie mniejsza nią w 200 r. na skutek wzrostu wydajności mlecznej o ok. 120 kg. Produkcję mleka w całym 2009 r. szacuje się na 12,37 mld kg wobec 12,45 mld kg w 2008 r. Prognozowany dalszy wzrost wydajności krów mlecznych (do ponad 4800 kg/szt.) prawdopodobnie nie zrekompensuje spadku pogłowia krów i w 2010 r. produkcja może obniżyć się do ok. 12,12 mld kg.

Zmniejszenie stada krów mlecznych i obawa przed przekroczeniem przyznanych limitów dostaw spowodowały, że od czerwca 2009 r. producenci mleka ograniczyli jego dostawy do skupu. Jednak łącznie w miesiącach styczeń – listopad 2009 r. skup był o 3,3% większy niż rok wcześniej i ukształtował się na poziomie ok. 8,2 mld kg. W bieżącym roku kwotowym (2009/2010) w okresie kwiecień-listopad do podmiotów skupujących dostarczono ok. 6,22 mld l mleka (w przeliczeniu na mleko o referencyjnej zawartości tłuszczu), tj. o blisko 2% więcej niż w porównywalnym okresie ubiegłego roku. Stopień wykorzystania tegorocznej kwoty hurtowej wyniósł ok. 66%. Przewiduje się, że pomimo gorszych niż w latach 2006-2008 ekonomicznych warunków produkcji mleka, gospodarstwa towarowe będą zwiększały skalę produkcji. Tak więc towarowa produkcja mleka będzie kształtowała się na poziomie zbliżonym do corocznie zwiększanych limitów. Przyznany Polsce limit produkcji na rok kwotowy 2009/2010 wynosi 9663 tys. ton, a na rok 2010/2011 – 9760 tys. ton. Rosnące znaczenie Polski jako kraju o dużym potencjale produkcyjnym i o niższych kosztach produkcji, przy dalszym wzroście limitów, pozwoli wysoko wyspecjalizowanym producentom mleka na zwiększenie produkcji towarowej, a dostawy będą prawdopodobnie utrzymywały się na poziomie dostępnej kwoty.

W 2009 r. na rynku unijnym pomimo działań interwencyjnych ceny skupu mleka surowego obniżały się. Dopiero ożywienie na światowych giełdach w III kwartale przyczyniło się do tej tendencji. W Polsce wzrost cen przetworów mleczarskich rozpoczął się we wrześniu. Jednak zawieszenie w listopadzie subwencji eksportowych i uwalnianie zapasów masła zahamowało ten proces, ale ceny były znacząco wyższe niż przed rokiem.

Również we wrześniu zahamowany został spadek cen skupu mleka. W listopadzie 2009 r. podmioty skupowe płaciły dostawcom przeciętnie 99,35 zł/hl, tj. o 8% więcej niż miesiąc wcześniej. Jednak w okresie styczeń- listopad krajowe ceny skupu surowca były średnio o ok. 15% niższe niż rok wcześniej i wynosiły 88,09 zł/hl.

Zespół Ekspertów, uwzględniając koniunkturalne i sezonowe zmiany w układzie czynników podażowo-popytowych na rynku w okresie objętym prognozą przewiduje, że producenci będą otrzymywać za dostarczone mleko w marcu 2010 r. 96-101 zł/hl, a w czerwcu 2010 r. 92-98 zł/hl.

opracował: Kazimierz Cach

akceptowała: kierownik działu Kazimiera Rybicka